Stervende hond: symptomen en signalen van de laatste dagen

Een hond die stervende is, eet en drinkt steeds minder, trekt zich terug of wordt juist onrustig of aanhankelijk, ademt anders en voelt kouder aan. Die veranderingen kunnen weken van tevoren beginnen, of pas in de laatste dagen. Het is moeilijk om ze te zien bij je eigen hond, zeker omdat honden pijn van nature verbergen.

Deze gids zet de symptomen van een stervende hond op een rij: gedrag, ademhaling, trillen, geur en hartslag. Je leest wat normaal is, wat je kunt doen om je hond te helpen en wanneer je meteen de dierenarts belt. Peternita is een onafhankelijke technologische tussenpersoon en geeft geen medisch advies; je dierenarts beoordeelt je hond.

Symptomen van een stervende hond

Je ziet zelden één teken, meestal een combinatie. Dierenartsen en dierenwelzijnsorganisaties noemen vooral deze signalen:

• Minder of niet meer eten en drinken. Als de organen het opgeven, neemt de eetlust en de dorst langzaam af.
• Terugtrekken, of juist niet meer van je zijde wijken. Sommige honden worden stil en zoeken een eigen plek, andere worden onrustig of extra aanhankelijk.
• Moeizame ademhaling, of hijgen terwijl je hond rust.
• Een dalende lichaamstemperatuur. Poten en oren voelen koud aan.
• Bleek of blauwig tandvlees in de allerlaatste fase.
• Plas en ontlasting niet meer ophouden. Incontinentie komt veel voor bij een stervende hond.
• Verwardheid: je hond lijkt de weg kwijt of herkent zijn omgeving minder goed.
• Slechte dagen met misselijkheid, braken, diarree, aanvallen of pijn die niet weggaat.

De Dierenbescherming noemt het welzijn van een dier ernstig aangetast als het pijn heeft, benauwd is, in zijn eigen uitwerpselen ligt of extreem bang is. Het LICG vindt euthanasie gerechtvaardigd als een dier geen dierwaardig leven meer kan leiden, bijvoorbeeld als het niet meer uit zichzelf beweegt, niet meer eet en geen contact meer zoekt.

Gedrag van een stervende hond

Het gedrag verandert, maar niet bij elke hond in dezelfde richting. Let vooral op wat afwijkt van hoe je hond normaal is:

• Onrust en ijsberen. Je hond loopt heen en weer of vindt geen houding om te liggen.
• Kreunen of piepen bij het opstaan of gaan liggen, of janken zonder duidelijke reden.
• Zich verstoppen of contact vermijden.
• Extra aanhankelijk zijn en steeds bij je in de buurt willen liggen.

Honden verbergen pijn van nature, dus onrust en kreunen kunnen betekenen dat de pijnstilling niet meer genoeg is. In de laatste fase kan een dier ook onrustig zijn door verwardheid; volgens de richtlijnen voor zorg in de laatste levensfase is dat soms moeilijk te onderscheiden van pijn. Laat het daarom altijd door je dierenarts beoordelen.

Ademhaling van een stervende hond

De ademhaling zegt veel. Tel hoe vaak je hond ademt als hij rustig ligt of slaapt: één keer in en uit is één ademhaling. Tel 30 seconden en vermenigvuldig met 2.

Ademhaling volgens VCA Animal Hospitals; hartslag volgens het MSD Veterinary Manual. Kleine honden hebben meestal een snellere hartslag dan grote honden.

• Meer dan 30 ademhalingen per minuut in rust of in de slaap is niet normaal. Bespreek het met je dierenarts.
• Hijgen terwijl je hond rust kan wijzen op pijn, hartfalen, een longziekte of kanker.
• Moeizaam ademen of benauwdheid is een reden om zo snel mogelijk een dierenarts te bellen.
• Rochelen door vocht in de luchtwegen komt bij dieren minder voor dan bij mensen. Volgens de Amerikaanse richtlijn voor dierenartsen is het voor de eigenaar naar om te horen, maar betekent het niet dat je hond lijdt.
• Een paar diepe, onregelmatige ademteugen vlak voor of na het overlijden heten agonale ademhaling. Volgens de dierenartsenfaculteit van Cornell zijn het reflexen; je hond is zich daar niet meer van bewust.

Trilt je stervende hond?

Trillen, vooral in de achterpoten, is vaak een teken van pijn. Laat je dierenarts kijken of de pijnstilling moet worden aangepast. Een stervende hond koelt ook af: zijn lichaamstemperatuur daalt en zijn poten voelen koud. Een deken en een warme, tochtvrije ligplek kunnen dan prettig zijn.

Een epileptische aanval is iets anders dan trillen: je hond verliest het bewustzijn of maakt schokkende bewegingen. Duurt een aanval langer dan 5 minuten, of komen de aanvallen snel na elkaar, dan is het een spoedgeval.

Waarom stinkt een stervende hond?

Er bestaat geen vaste ‘geur van de dood’. Een nare geur heeft meestal een duidelijke oorzaak:

• Adem die naar ammoniak ruikt past bij nierfalen. In een vergevorderd stadium komen daar braken en zweertjes in de bek bij.
• Een zoete adem, als nagellakremover, kan wijzen op diabetes met ketoacidose. Dat is een spoedgeval.
• Een zware, rotte geur uit de bek of van het lichaam kan komen van een tumor of een wond die niet geneest en ontstoken raakt. Het LICG noemt een onaangename geur als mogelijk teken van kanker.
• Plas en ontlasting in de vacht. Houd je hond zo schoon en droog mogelijk en verschoon de ligplek vaak.

Hartslag van een stervende hond

De hartslag van een gezonde hond in rust ligt tussen ongeveer 70 en 120 slagen per minuut. Je voelt hem het best met je hand plat op de borstkas, net achter de voorpoot. Een snellere hartslag samen met een snellere ademhaling kan op pijn wijzen. In de allerlaatste fase daalt de bloeddruk sterk en wordt het tandvlees bleek of blauwig. Een vast patroon waarin het hart van een stervende hond trager of onregelmatig gaat kloppen, wordt in de bronnen niet beschreven; reken er dus niet op als teken.

Hoe lang duurt het sterven van een hond?

Daar is geen vaste duur voor. Volgens de Amerikaanse richtlijn voor zorg in de laatste levensfase kan het proces uren tot maanden duren. Bij kanker gaat het volgens de richtlijn voor hospicezorg vaak snel achteruit in een paar weken, soms in een paar dagen. De eerste veranderingen kunnen al maanden voor het overlijden beginnen. Een hond met een ongeneeslijke ziekte die je natuurlijk laat sterven, kan dagen lijden. De Britse dierenwelzijnsorganisatie Blue Cross zegt het eerlijk: het komt zelden voor dat een hond thuis rustig in zijn slaap overlijdt.

Hoe help je een stervende hond?

• Een zachte, schone ligplek in de buurt van het gezin, zodat je hond erbij blijft horen.
• Regelmatig omdraaien als je hond zelf niet meer opstaat, om doorliggen te voorkomen.
• Water en eten binnen bereik. Probeer eten uit de hand. Je dierenarts kan vocht onder de huid geven als je hond te weinig drinkt.
• Medicijnen blijven geven zolang je hond ze verdraagt, om pijn en angst laag te houden.
• Schoon en droog houden bij incontinentie.
• Pijnstilling alleen via je dierenarts. Geef nooit pijnstillers voor mensen.

Een geruststelling: volgens de Amerikaanse richtlijnen is er geen aanwijzing dat pijn tijdens het sterven plotseling toeneemt. Met goede pijnbestrijding kan je hond comfortabel blijven. Meer over zorg in deze fase lees je in palliatieve zorg voor je hond of kat.

Natuurlijk laten sterven of laten inslapen?

Veel eigenaren hopen dat hun hond vanzelf rustig inslaapt. De Amerikaanse beroepsvereniging AAHA vindt dat hospicezorg een dier alleen zonder euthanasie mag laten sterven als het ongemak goed wordt verlicht. Lukt dat niet, dan kan euthanasie lijden voorkomen. Het LICG noemt euthanasie voor een ongeneeslijk ziek dier dat spoedig zal sterven ‘een zegen’. Twijfel je of het moment gekomen is, lees dan wanneer je hond laten inslapen. Je kunt je hond ook thuis laten inslapen, in zijn eigen mand.

Wanneer bel je meteen de dierenarts?

• je hond zakt in elkaar of kan niet meer opstaan;
• hij is benauwd, ademt met moeite of heeft blauw tandvlees;
• het tandvlees is opeens bleek of wit;
• een aanval duurt langer dan 5 minuten, of de aanvallen volgen elkaar snel op;
• hij heeft pijn die de medicijnen niet meer wegnemen.

Buiten de openingstijden verwijst je dierenarts naar een spoeddienst.

Hoe weet je of je hond is overleden?

Volgens het LICG is een dier overleden als het niet meer beweegt, ook niet als je zachtjes tegen het lichaam duwt, niet meer ademt en geen hartslag meer heeft. Dat voel je met je hand op de borstkas, net achter de voorpoot. De ogen blijven meestal open. Daarna ontspannen alle spieren: urine en ontlasting kunnen vrijkomen, en je kunt nog spiertrekkingen of een diepe zucht zien. Dat zijn reflexen, geen tekenen van leven. Wat je daarna doet, lees je in huisdier overleden: wat nu?

Veelgestelde vragen

Wat zijn de symptomen van een stervende hond?

Een stervende hond eet en drinkt steeds minder, trekt zich terug of wordt juist onrustig, ademt moeizaam of snel in rust, voelt koud aan en houdt zijn plas en ontlasting niet meer op. Bel je dierenarts als je deze signalen ziet.

Hoe ademt een stervende hond?

Vaak sneller of moeizamer, of hij hijgt in rust. Meer dan 30 ademhalingen per minuut in de slaap is niet normaal. Vlak voor het einde kunnen een paar diepe, onregelmatige ademteugen komen; dat zijn reflexen waar je hond zich niet van bewust is.

Waarom stinkt mijn stervende hond?

Meestal is er een oorzaak: een ammoniakgeur bij nierfalen, een zoete geur bij diabetes, een rotte geur van een ontstoken tumor of wond, of plas en ontlasting in de vacht. Vraag je dierenarts wat er speelt.

Waarom trilt mijn stervende hond?

Trillen, vooral in de achterpoten, is vaak een teken van pijn. Een stervende hond koelt ook af. Laat je dierenarts de pijnstilling beoordelen en geef je hond een warme, tochtvrije plek.

Hoe lang duurt het voordat een stervende hond overlijdt?

Dat verschilt sterk: van uren tot maanden. Bij kanker gaat het vaak snel achteruit in een paar weken of dagen. Weinig honden overlijden rustig in hun slaap; een natuurlijke dood kan dagen lijden betekenen.

Kan ik mijn stervende hond thuis laten inslapen?

Ja. Een dierenarts kan aan huis komen, zodat je hond in zijn eigen mand kan inslapen. Dat kost meestal €120–395. Zie hond of kat thuis laten inslapen.